Unie van Vestingsteden

Doel, missie en middelen

In 2009 werd tijdens een congres in Gorinchem de “Unie van Vestingsteden” opgericht. Doel en missie werden als volgt omschreven: 

"De Vestingsteden verenigd in de Unie willen zich door gezamenlijke representatie, promotie en productontwikkeling een herkenbare plaats verwerven op de cultuurhistorische kaart van Nederland en een sterkere positie te verwerven in de toeristische markt. Daarbij vormen de potenties per vestingstad het uitgangspunt. De Unie richt zich daarom op de ontwikkeling en vermarkting van toeristische producten. Hierbij wordt de cultuurhistorische betekenis van de bewaard gebleven vestingwerken zoveel mogelijk benut. Het beleven van het verleden op een hedendaagse manier staat centraal. Het behoud en een verantwoord gebruik van het cultuurhistorisch erfgoed vormen daarbij belangrijke uitgangspunten." 

                                                                                     

De Unie wil deze doelstellingen bereiken door middel van:                            

1. promotie en productontwikkeling: het vestingverleden tot leven wekken. Als middelen werden onder meer genoemd: zomerfestivals,  uniforme huisstijl met onder andere website, posters en (follow-up) flyer; promotiemateriaal zoals wandel/fietsrouters en gezamenlijke website. 

2. versterken van lokaal draagvlak: een doordachte lokale organisatiestructuur, een op de afzonderlijke steden toegesneden vorm van bezoekersmanagement en verbeteren van de kwaliteit van het vestingproduct 

3. belangenbehartiging en kennisnetwerk: ondersteuning  bij het verkrijgen van kennis over allerlei vestinggerelateerde zaken. Het gaat hierbij niet alleen om toeristische productontwikkeling en promotie, maar ook om bijvoorbeeld het verwerven van externe middelen ten behoeve van de versterking van de toeristische infrastructuur, de renovatie, reconstructie en/of het beheer en onderhoud van het cultuurhistorisch erfgoed en de toeristische ontsluiting hiervan. 

De Unie van Vestingsteden heeft het Projectbureau Waterlinies van de Stichting Groene Hart vervolgens belast met de volgende taken:    

- het verrichten van onderzoek met betrekking tot de OHW  
- het opzetten, uitvoeren en begeleiden van projecten betreffende de OHW  
- het  verzorgen van de noodzakelijke fund-raising  
- het voeren van het secretariaat van de Unie van Vestingsteden en de Klankbordgroep OHW 
- de promotie en marketing van de OHW 

De gemeenten betalen een contributie van €1.000 aan het Projectbureau. 

Verder werd een Klankbordgroep OHW ingesteld, waarin naast gemeenten, ook provincies waterschappen en allerlei organisaties zitting kregen.  Inmiddels zijn de volgende gemeenten lid geworden: Gorinchem, Leerdam, Zederik, Nieuwpoort (Molenwaard), Schoonhoven en Vlist (Krimpenerwaard), Oudewater, Woerden, Bodegraven-Reeuwijk en Nieuwkoop. Sommige gemeenten geven incidentiele bijdragen zoals Woudrichem, De Ronde Venen, Stichtse Vecht en Weesp.

Activiteiten van de Unie (2009-2014)

Sinds 2009 zijn een groot aantal activiteiten ontplooid door of onder auspiciën van de Unie, waarbij het Projectbureau Waterlinies een coördinerende en uitvoerende rol vervult:                                                               
1.  promotie en productontwikkeling:                                                                                          
- Gezamenlijke websites www.oudehollandsewaterlibne.nl en www.waterlinieopdekaart.nl (wandelwebsite)   
- Gezamenlijk promotiemateriaal, onder andere Nieuwsbrief UNIEk, brochures en flyers, publicatie In het Spoor van de Prins
Jaarlijks zomerfestival (2010-2013 en vanaf 2014 de jaarlijkse Prinsenmaand)                                     

2.  versterking van lokaal draagvlak:
alle vestingsteden hebben meer aandacht voor het vestingverleden (exposities, activiteiten)
ook in het beleid is er meer aandacht, bijv. renovatie bastions Weesp, Singelplan gemeente Woerden, Schoonhoven buiten de Veerpoort enz.                                                             

3.  belangenbehartiging en kennisnetwerk: 
- realisatie van het Oude Hollandse Waterliniepad  (109 km) en 11 waterlinieommetjes, met in totaal circa 75 informatiepanelen, picknickbanken en andere voorzieningen
- door het Projectbureau gecoördineerde deelname aan projecten van de Erfgoedlijn OHW van Zuid-Holland. Op dit moment zijn de gemeenten Zederik, Molenwaard, Krimpenerwaard, Bodegraven-Reeuwijk en Nieuwkoop betrokken bij projecten met een gezamenlijke waarde van bijna € 500.000.                                                                                                                            

                                            

Taakvelden van de Unie (2015-2016)                                   

1.Uitwisseling van kennis/ervaring en netwerkvorming

Afgelopen jaren zijn een groot aantal vestingsteden en inundatiegemeenten gestart met projecten met betrekking tot de OHW. Voor een groot deel vallen deze projecten samen met projecten voor stedelijke vernieuwing en recreatieve herinrichting, zoals het Defensie-eiland Woerden. 

Stuk voor stuk zijn dit projecten met veel dynamiek. Wat daarbij echter opvalt, is dat er tussen deze gemeenten weinig kennisuitwisseling plaatsvindt en er nauwelijks wordt samengewerkt. Elke gemeente vindt het eigen wiel uit.                                                                                

Samenwerking zou juist voor de hand liggen, omdat de vestingsteden in de 17e eeuw op een planmatige wijze en volgens de actuele inzichten van de militaire technologie zijn ontwikkeld (als een militair Delta-project van de Gouden Eeuw). Uitwisseling en kennis en ervaring bij herstel en herinrichting van deze 17-eeuwse structuren zou dan voor de hand liggen! Inmiddels heeft het Projectbureau OHW veel onderzoek verricht over dit onderwerp. 

2.Fundraising, voorbereiding, uitvoering en beheer van projecten

De afgelopen jaren heeft het Projectbureau Waterlinies een groot aantal projecten gerealiseerd. Het projectbureau is onderdeel van een landelijk netwerk en streeft de samenwerking van Oude en  Nieuwe Waterlinie na.  Het belangrijkste zijn de waterlinieroutes. In totaal is 110 km aan lange afstandspaden en 50 km aan waterlinieommetjes gerealiseerd, in totaal 150 km. Daarnaast zijn er 75 infopanelen, bankjes en picknickplekken aangebracht, plus tientallen overstapjes en vlonders. 

In 2015 en 2016 zullen een aantal nieuwe projecten worden opgeleverd of in uitvoering worden genomen: 

Bij vrijwel al deze projecten heeft de provincie het Projectbureau Waterlinies een coördinerende rol toebedacht. Het Projectbureau betrekt de gemeenten bij de projecten.                                                                                                              
Daarbij gaat het niet alleen om de financiering en uitvoering, maar ook om continuïteit en beheer. Hiervoor heeft het  Projectbureau goede afspraken gemaakt. Voor de voorzieningen in het landelijk gebied – in kaart gebracht door KNHM/Arcadis – zijn beheersovereenkomsten gesloten voor een periode van 7 jaar. De waterlinieommetjes in de steden worden regelmatig gevisiteerd door wandelaarsvereniging Te Voet.  Er is een fonds gevormd om deze te onderhouden. Al met al besteedt het Projectbureau veel zorg aan het beheer van de opgeleverde voorzieningen. Dat geldt ook voor de voorzieningen die in het kader van de Erfgoedlijn OHWL worden gerealiseerd. 

3.Vermarkting Waterlinie

In 2013 heeft het Projectbureau OHW in het rapport Vestingsteden in het vizier uiteengezet welke marketing komende jaren nodig is. Naast de al ontwikkelde producten zullen er nieuwe producten worden ontwikkeld, zoals

•boeken, folders, kaarten, posters e.d.
•arrangementen
•excursies, exposities, evenementen (o.a. Prinsenconcerten)
•digitale middelen 
•educatief materiaal (in samenwerking met het Erfgoedhuis Zuid-                 Holland)

De vermarkting wordt uitgevoerd in samenwerking met de Unie van Vestingsteden, horeca- en recreatieondernemers, historische verenigingen e.a. instellingen in de regio. Ook wordt samengewerkt met instellingen als Stichting Liniebreed Ondernemen en Struinen & Vorsen. 

Het belangrijkste onderdeel van de vermarkting wordt de voorbereiding van de Nationale Herdenking 350 jaar OHW (2022). Terecht wordt deze in het visierapport vermeld als stip aan de horizon. 

Het Projectbureau is al bezig met de voorbereidingen van dit herdenkingsjaar, waarbij wordt gedacht aan: kunstexposities over stadhouder Willem III en zijn tijd, Prinsenconcerten, uitwisselingen met Frankrijk, het naspelen van veldslagen langs de Rampjaarroute enz.

De herdenking zal een (inter)nationaal karakter krijgen en veel kansen bieden om zowel de Oude Hollandse Waterlinie als de vestingsteden in beeld te brengen.